વર્નિયર કેલિપર (Vernier Caliper)
વિજ્ઞાન, ભૌતિકશાસ્ત્ર, ઇજનેરી અને વર્કશોપના ક્ષેત્રમાં માપનની ચોકસાઈ ખૂબ જ જરૂરી હોય છે. સામાન્ય સ્કેલથી ખૂબ નાની લંબાઈ ચોક્કસ રીતે માપી શકાતી નથી. આવી સ્થિતિમાં વર્નિયર કેલિપર એક અત્યંત ઉપયોગી માપન સાધન છે. તેની મદદથી આપણે મિલીમીટર સુધીની ચોકસાઈ સાથે માપ મેળવી શકીએ છીએ.
વર્નિયર કેલિપર શું છે?
વર્નિયર કેલિપર એ એક ચોક્કસ માપન સાધન છે જેની મદદથી આપણે:
-
કોઈ વસ્તુનો બાહ્ય વ્યાસ
-
આંતરિક વ્યાસ
-
જાડાઈ
-
ઊંડાઈ
ખૂબ જ ચોકસાઈથી માપી શકીએ છીએ.
વર્નિયર કેલિપરના ભાગો (વિગતવાર)
-
મુખ્ય સ્કેલ (Main Scale)
-
આ સ્કેલ પર સેમી અથવા મીમીમાં માપ દર્શાવેલું હોય છે.
-
આ પ્રાથમિક વાંચન આપે છે.
-
-
વર્નિયર સ્કેલ (Vernier Scale)
-
મુખ્ય સ્કેલ સાથે જોડાયેલું સરકતું સ્કેલ.
-
વધુ ચોક્કસ માપ મેળવવા માટે ઉપયોગ થાય છે.
-
-
બાહ્ય જૉ (Outside Jaws)
-
કોઈ વસ્તુની બાહ્ય જાડાઈ અથવા વ્યાસ માપવા માટે.
-
-
આંતરિક જૉ (Inside Jaws)
-
પાઈપ, રિંગ અથવા ખોખલી વસ્તુનો આંતરિક વ્યાસ માપવા માટે.
-
-
ડેપ્થ રોડ (Depth Rod)
-
ખાડો અથવા છિદ્રની ઊંડાઈ માપવા માટે.
-
-
લોક સ્ક્રૂ (Lock Screw)
-
માપ લીધા પછી સ્કેલને સ્થિર રાખવા માટે.
-
વર્નિયર કેલિપરની લીસ્ટ કાઉન્ટ
લીસ્ટ કાઉન્ટ એટલે સાધન દ્વારા માપી શકાય તેવી સૌથી નાની કિંમત.
સામાન્ય રીતે:
-
લીસ્ટ કાઉન્ટ = 0.1 મીમી અથવા 0.01 સેમી
સૂત્ર:
લીસ્ટ કાઉન્ટ = 1 મુખ્ય સ્કેલ વિભાગ ÷ વર્નિયર સ્કેલના કુલ વિભાગ
વર્નિયર કેલિપરથી માપ કેવી રીતે લેવું?
પગલું 1: વસ્તુને જૉ વચ્ચે યોગ્ય રીતે મૂકો
પગલું 2: મુખ્ય સ્કેલનું વાંચન લો
પગલું 3: વર્નિયર સ્કેલની જે રેખા મુખ્ય સ્કેલ સાથે મેળ ખાય તે શોધો
પગલું 4:
કુલ માપ = મુખ્ય સ્કેલ વાંચન + (વર્નિયર સ્કેલ વાંચન × લીસ્ટ કાઉન્ટ)
વર્નિયર કેલિપરના ઉપયોગો
-
લેબોરેટરીમાં પ્રયોગો માટે
-
મશીનરી ભાગોની માપણી
-
પાઈપ અને રિંગના વ્યાસ માપવા
-
શાળા અને કોલેજના પ્રેક્ટિકલમાં
-
ઉદ્યોગ અને વર્કશોપમાં
વર્નિયર કેલિપરના ફાયદા
-
ખૂબ જ ચોક્કસ માપ આપે છે
-
સરળ અને વિશ્વસનીય સાધન
-
બહુવિધ પ્રકારના માપ લઈ શકાય
-
લાંબા સમય સુધી ઉપયોગી
વર્નિયર કેલિપર માપનની દુનિયાનું એક મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. ખાસ કરીને વિજ્ઞાનના વિદ્યાર્થીઓ માટે તેનું જ્ઞાન અને ઉપયોગ આવડવો અત્યંત જરૂરી છે. તેની મદદથી નાનીથી નાની માપ પણ ચોક્કસ રીતે મેળવી શકાય છે.
