પંચ એ ધાતુ, કાગળ, ચામડા અને અન્ય સામગ્રી પર છિદ્રો કાપવા, સ્ટેમ્પિંગ અને ચિહ્નિત કરવા માટે વપરાતું એક મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. શબ્દકોશો અને જ્ઞાનકોશ જ્યારે કોઈ વસ્તુ અથવા વર્કપીસ પર કાયમી ચિહ્નો બનાવવાના હોય છે, ત્યારે પંચિંગ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રક્રિયા મશીનિંગ, વેલ્ડીંગ અને ફેબ્રિકેશનમાં આવશ્યક છે.
બિંદુ: આ પંચનો પોઇન્ટેડ છેડો છે, જેનાથી ચિહ્નિત કરવામાં આવે છે.
બોડી: આ પંચનો મધ્ય ભાગ છે, જે પકડવા માટે રચાયેલ છે.
પંચના પ્રકારો અને તેમના ઉપયોગો
1. ડોટ પંચ
આ પંચ 60° પર કોણીય છે.
તેનો ઉપયોગ કાયમી ચિહ્નિત કરવા અને સાક્ષી ચિહ્નિત કરવા માટે થાય છે.
તે કાસ્ટ સ્ટીલથી બનેલું છે. તેનું શરીર ષટ્કોણ છે, અને બિંદુનો કોણ 60° પર સેટ છે. એક નાનો કોણ ઊંડા અને નાના વ્યાસના બિંદુઓમાં પરિણમે છે. તેનો ઉપયોગ કાયમી ચિહ્ન માટે થાય છે, જેમ કે સાક્ષી ચિહ્નિત કરવા માટે, અથવા ક્યારેક વર્તુળના કેન્દ્રને ચિહ્નિત કરવા માટે.
2. કેન્દ્ર centre પંચ
તેનો ઉપયોગ ડ્રિલિંગ માટે કેન્દ્ર બિંદુ બનાવવા માટે થાય છે.
આ પંચ ડોટ પંચ કરતા મોટો છે. તેનો બિંદુ કોણ 90° પર સેટ છે, જે ડ્રિલ બિંદુને પંચ દ્વારા ચિહ્નિત કેન્દ્રમાં સરળતાથી ફિટ થવા દે છે. આ પંચની લંબાઈ 100 મીમી અને વ્યાસ 10 મીમી છે.
આ પંચનો ઉપયોગ છિદ્રોના કેન્દ્રો શોધવા માટે થાય છે. તેનો ઉપયોગ કેન્દ્ર બિંદુને ઊંડા કરવા માટે પણ થાય છે.
3. પ્રિક પંચ
આ 30° કોણીય પંચ હળવા ધાતુઓ (પિત્તળ, તાંબુ, એલ્યુમિનિયમ) પર ચિહ્નિત કરવા માટે યોગ્ય છે.
આ પંચ ઉચ્ચ કાર્બન સ્ટીલથી બનેલું છે અને તેનો 30° કોણ છે. આ પંચ લંબાઈમાં ટૂંકો છે. તેનો નીચો ખૂણો વિભાજકની ટોચને ખૂબ જ સચોટ રીતે સ્થિત કરવાની મંજૂરી આપે છે. તેથી, તેનો ઉપયોગ સપાટી પર વળાંકો દોરવા માટે થાય છે. આ પંચનો ઉપયોગ પિત્તળ, તાંબુ અને એલ્યુમિનિયમ જેવી હળવા ધાતુઓ પર ચિહ્નિત કરવા માટે પણ થાય છે.
4. પિન પંચ
આ પંચનો ઉપયોગ ટેપર પિન અથવા ડોવેલ પિન દૂર કરવા માટે થાય છે.
આ પંચમાં કોઈ બિંદુ નથી; તેના બદલે, તેમાં એક નળાકાર પિન છે જેની લંબાઈ કામની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે. આ પંચનો ઉપયોગ માર્કિંગ માટે થતો નથી, પરંતુ કામમાં અટવાયેલા ડોવેલ પિન અથવા ટેપર પિનને દૂર કરવા માટે થાય છે. આ પંચ બજારમાં 100mm થી 200mm સુધીની લંબાઈ અને 3mm થી 12mm સુધીના વ્યાસમાં ઉપલબ્ધ છે.
5. ડ્રિફ્ટ પંચ
તેનો ઉપયોગ છિદ્રોને પંચ કરવા અથવા ધાતુની શીટ્સને આકાર આપવા માટે થાય છે.
આ પંચનો બિંદુ વિવિધ આકારોમાં આવે છે; જેમ કે ચોરસ, લંબચોરસ, ગોળ અથવા અન્ય કોઈપણ આકાર. તે પોઇન્ટેડને બદલે તળિયે સપાટ પણ છે. તેનો ઉપયોગ પાતળા ચાદરમાં છિદ્રો પંચ કરવા અથવા સમાન આકારના પૂર્વ-ડ્રિલ્ડ છિદ્રો પૂર્ણ કરવા માટે થાય છે.
6. બેલ પંચ
તેનો ઉપયોગ નળાકાર વસ્તુઓનું કેન્દ્ર શોધવા માટે થાય છે.
તેની બાહ્ય ધાર ઘંટડી આકારની હોય છે. એક પંચ બરાબર મધ્યમાં મૂકવામાં આવે છે. આ પંચને સ્પ્રિંગ દ્વારા ઉંચો રાખવામાં આવે છે. જ્યારે નળાકાર વસ્તુનું કેન્દ્ર શોધવાની જરૂર હોય છે, ત્યારે તેની ઉપર કાટખૂણે એક બુલ પંચ મૂકવામાં આવે છે, અને કેન્દ્ર સ્પ્રિંગ પંચને નીચે તરફ પ્રહાર કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે. નળાકાર વસ્તુઓના કેન્દ્રને ઊંડો કરવા માટે બુલ પંચનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
7. ઓટોમેટિક પંચ
આ પંચ આપમેળે કાર્ય કરે છે અને તેને હથોડાની જરૂર નથી.
આ પંચને હથોડાથી પ્રહાર કરવાની જરૂર નથી, તેથી તેનું નામ: ઓટોમેટિક પંચ. આ પંચમાં એક હોલો નળાકાર શરીર છે, જે બહારથી નર્લ્ડ છે.
તેની ઉપર સ્પ્રિંગ-લોડેડ કેપ છે. તે નર્લ્ડ પણ છે. આ કેપ પર નીચે દબાવવાથી સ્પ્રિંગ હેમરિંગ મિકેનિઝમ મુક્ત થાય છે જે પંચના નીચેના બિંદુ પર પ્રહાર કરીને કેન્દ્ર બનાવે છે. કેપ ઉપર ફેરવવાથી ઊંડો નિશાન બને છે, અને તેને નીચે ફેરવવાથી છીછરો નિશાન બને છે.
8. સોલિડ પંચ
ગરમ ધાતુ અથવા શીટ મેટલમાં છિદ્રો પંચ કરવા માટે વપરાય છે.
બાંધકામ સામગ્રી અને પુરવઠો
આ પંચનો ઉપયોગ શીટ અથવા ગરમ ધાતુના ટુકડામાં છિદ્રો પંચ કરવા માટે થાય છે. તેની મદદથી સમાન કદના છિદ્રો પંચ કરવાનું અશક્ય છે. તેનો ઉપયોગ શીટ મેટલની દુકાનો અથવા લુહારકામમાં થાય છે. છિદ્ર પંચ કરતી વખતે, પંચ સાથે સુસંગત રીતે શીટની નીચે ડાઇ મૂકવી જરૂરી છે.
9. હોલો પંચ
તેનો ઉપયોગ ચામડા, રબર અને કાગળમાં મોટા કાણા પાડવા માટે થાય છે.
આ પંચ અંદરથી હોલો હોય છે અને નરમ ધાતુઓમાં મોટા કાણા પાડવા માટે વપરાય છે. તેની તીક્ષ્ણ ધારને ચારે બાજુ પીસીને તીક્ષ્ણ કરવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ચામડા, રબર, ચામડા અથવા કાર્ડબોર્ડમાં કાણા પાડવા માટે થાય છે. તેમાં કાપેલા સ્લોટમાંથી સ્ક્રેપ મેટલ બહાર આવે છે.
