લેન્સ ગોળ હોવા છતાં ફોટો ચોરસ (કે લંબચોરસ) આવવા પાછળ વિજ્ઞાન અને વ્યવહારુ કારણો રહેલા છે.
૧. ઈમેજ સર્કલ (Image Circle)
જ્યારે પ્રકાશ ગોળ લેન્સમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે તે કેમેરાની અંદર એક ગોળ પ્રતિબિંબ જ બનાવે છે, જેને 'ઈમેજ સર્કલ' કહેવાય છે. લેન્સ ખરેખર તો ગોળ જ ફોટો પાડે છે, પણ આપણે તેનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરતા નથી.
૨. સેન્સરનો આકાર (The Sensor Shape)
લેન્સની પાછળ જ્યાં પ્રતિબિંબ ઝિલાય છે, તે સેન્સર (અથવા જૂના જમાનાની ફિલ્મ) ચોરસ કે લંબચોરસ આકારનું હોય છે. લેન્સ દ્વારા બનતા મોટા ગોળ પ્રતિબિંબની વચ્ચે આ ચોરસ સેન્સર રાખવામાં આવે છે. સેન્સર જેટલો ભાગ પકડે એટલો જ ફોટો આપણને દેખાય છે, બાકીનો ગોળ ભાગ કપાઈ જાય છે.
૩. શા માટે સેન્સર ગોળ નથી હોતું?
જો સેન્સર ગોળ રાખવામાં આવે, તો કેટલીક મુશ્કેલીઓ પડે:
કાગળ અને ડિસ્પ્લે: આપણે જે કાગળ પર ફોટો પ્રિન્ટ કરીએ છીએ અથવા ફોન/ટીવીની સ્ક્રીન પર જોઈએ છીએ, તે બધું લંબચોરસ છે. ગોળ ફોટાને લંબચોરસ સ્ક્રીન પર સેટ કરવાથી ઘણી જગ્યા વેડફાય.
ખૂણાઓની સ્પષ્ટતા: લેન્સની ધાર (કિનારી) પાસે ફોટો થોડો ઝાંખો અથવા વિકૃત (Distorted) હોઈ શકે છે. સેન્સર વચ્ચેનો ચોરસ ભાગ જ લે છે, જેથી ફોટો એકદમ શાર્પ અને ચોખ્ખો મળે.
ઉત્પાદન: સિલિકોન વેફરમાંથી ચોરસ સેન્સર કાપવા વધુ સરળ અને સસ્તા પડે છે, ગોળ સેન્સર બનાવવામાં મટીરિયલનો ઘણો બગાડ થાય છે.
લેન્સ ગોળ છે કારણ કે પ્રકાશને કેન્દ્રિત કરવા માટે તે શ્રેષ્ઠ આકાર છે, પરંતુ આપણી સુવિધા અને જોવાની રીત લંબચોરસ છે, એટલે સેન્સર તે આકારનું રાખવામાં આવે છે.
